Φρενάρεις ξαφνικά με τη μία πλευρά του δρόμου «στεγνή» και την άλλη «βρεγμένη». Τι θα γίνει;

Μπορεί να ακούγεται απίθανο, αλλά αν το καλοσκεφτείς δεν είναι και σπάνιο στους ελληνικούς μας δρόμους το φαινόμενο να οδηγείς σε στεγνή άσφαλτο και να συναντάς νερά που καλύπτουν μόνο τη δεξιά πλευρά της λωρίδας για παράδειγμα. Οι δύο δεξιοί τροχοί κυλούν στο βρεγμένο, τη στιγμή που οι αριστεροί συνεχίζουν να «πατάνε» στο στεγνό. Στην πράξη, περιγράφουμε μια κατάσταση στην οποία οι τροχοί της μίας πλευράς βρίσκουν περισσότερο κράτημα από εκείνους της άλλης (για παράδειγμα οι δύο τροχοί της μιας πλευράς σε βρεγμένη άσφαλτο και της άλλης σε πάγο ή χιόνι, καθώς και με τη μια πλευρά τροχών σε «καλή» άσφαλτο και την άλλη σε γλιστερή.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή μπορεί να μην έχεις αισθανθεί κάτι ιδιαίτερο, ειδικά αν είσαι σε ευθεία και όχι σε κάποια στροφή. Μπροστά σου, όμως, εμφανίζεται κίνδυνος ή κάποιος μπροστά φρενάρει και χρειάζεται να «κοκκαλώσεις». Τι γίνεται;

Για να το καταλάβεις σκέψου πως ακόμα και σε μια τέτοια ιδιαίτερη συνθήκη ισχύει ο γενικός κανόνας: Στο στεγνό υπάρχει καλύτερη πρόσφυση από τους τροχούς, αφού τα ελαστικά «πιάνουν» πιο δυνατά στον δρόμο, ενώ στο βρεγμένο είναι πιο εύκολο να γλιστρήσουν. Αυτή ακριβώς η διαφορά στη δύναμη που ασκείται δεξιά και αριστερά μπορεί να κάνει το αυτοκίνητο να «τραβήξει» προς την πλευρά με το καλύτερο κράτημα. Στο παράδειγμά μας, προς τα αριστερά. Γιατί συμβαίνει αυτό; Οι τροχοί στην πλευρά με το καλύτερο κράτημα μπορούν να μεταφέρουν μεγαλύτερη δύναμη πέδησης στον δρόμο πριν μπλοκάρουν. Όταν αξιοποιείται αυτή η δυνατότητα, η μία πλευρά φρενάρει ισχυρότερα από την άλλη. Η διαφορά δημιουργεί μια ροπή που προσπαθεί να περιστρέψει το αμάξωμα γύρω από τον κατακόρυφο άξονά του, δημιουργώντας μια τάση εκτροπής που χρειάζεται αντιμετώπιση.

Η φυσική τάση είναι το αυτοκίνητο να περιστραφεί προς την πλευρά με την περισσότερη πρόσφυση. Αν, λοιπόν, οι αριστεροί τροχοί βρίσκουν καλύτερο κράτημα στο στεγνό, το αυτοκίνητο τείνει να στρίψει προς τα αριστερά και το πίσω μέρος να ανοίγει την τροχιά του.

Κάπου εδώ στα καινούργια φυσικά και στα πιο μοντέρνα αυτοκίνητα γενικότερα παίρνουν το λόγο τα ηλεκτρονικά. Στο δυνατό φρενάρισμα, οι τροχοί με τη χαμηλότερη πρόσφυση φτάνουν νωρίτερα στο όριο μπλοκαρίσματος. Το ABS παρακολουθεί την περιστροφή τους και μεταβάλλει την πίεση πέδησης ανάλογα με τη διαθέσιμη πρόσφυση, ώστε να αποφεύγεται το μπλοκάρισμα και να διατηρείται η δυνατότητα διεύθυνσης, να έχει δηλαδή ο οδηγός τιμόνι. Ωστόσο, η αποφυγή του μπλοκαρίσματος δεν συνεπάγεται από μόνη της ότι εξαλείφεται κάθε τάση περιστροφής του αυτοκινήτου.

Εδώ έρχεται ο ηλεκτρονικός κατανεμητής πίεσης (EBD), ο οποίος «μοιράζει» τη δύναμη φρεναρίσματος στους τροχούς ανάλογα με τις συνθήκες και το φορτίο. Σε ένα φρενάρισμα με διαφορετική πρόσφυση δεξιά και αριστερά, το σύστημα μπορεί να περιορίσει τη δύναμη που εφαρμόζεται στους τροχούς με την καλύτερη πρόσφυση, ώστε να μειώσει την τάση του αυτοκινήτου να τραβήξει προς αυτή τη συγκεκριμένη πλευρά.

Και όταν η τάση εκτροπής δεν ελεγχθεί έρχεται το ESP, γνωστό και ως ESC. Από τη γωνία του τιμονιού αναγνωρίζει προς τα πού θέλει να κινηθεί ο οδηγός. Παράλληλα, αισθητήρες παρακολουθούν πώς κινείται και πόσο περιστρέφεται πραγματικά το αυτοκίνητο. Αν εντοπιστεί απόκλιση, το σύστημα επεμβαίνει επιλεκτικά στα φρένα για να την περιορίσει. Στόχος είναι να διατηρηθεί η ευστάθεια, αξιοποιώντας την πρόσφυση που υπάρχει. Η ακριβής αντίδραση εξαρτάται από τη ρύθμιση των συστημάτων και τις συνθήκες, ενώ ο οδηγός μπορεί να χρειαστεί να διορθώσει την πορεία με το τιμόνι.

Χωρίς ABS/EBD/ESP, αν ο οδηγός πατήσει απότομα και δυνατά το φρένο, οι τροχοί που πατούν στο βρεγμένο θα μπλοκάρουν πιο εύκολα. Από την άλλη, οι τροχοί στη στεγνή πλευρά συνεχίζουν να φρενάρουν πιο αποτελεσματικά και η διαφορά αυτή μπορεί να κάνει το αυτοκίνητο να τραβήξει απότομα προς τη στεγνή πλευρά. Δεν είναι σίγουρα, αλλά ένα τετακέ είναι κοντά στην εμφάνισή του. Η αντίδραση εξαρτάται από την ταχύτητα, τη διαφορά πρόσφυσης, τα ελαστικά, την κατάσταση του δρόμου, το αυτοκίνητο, αλλά και τον ίδιο τον οδηγό. Όμως, χωρίς τα ηλεκτρονικά βοηθήματα, ο οδηγός έχει λιγότερη βοήθεια για να κρατήσει την πορεία του οχήματος.

Όχι δεν θα σταματήσεις στην ίδια απόσταση. Με ίδιες τις υπόλοιπες συνθήκες, η χαμηλότερη πρόσφυση στη μία πλευρά περιορίζει τη συνολική δύναμη πέδησης που μπορεί να αξιοποιηθεί. Επιπλέον, ο έλεγχος των φρένων πρέπει να συνδυάζει την επιβράδυνση με τη διατήρηση της πορείας. Η διαφορά πρόσφυσης δεξιά και αριστερά, η ταχύτητα και ο συντονισμός πέδησης και διεύθυνσης επηρεάζουν το αποτέλεσμα, χωρίς να υπάρχει ένα καθολικό «θα χρειαστείς τόσα μέτρα παραπάνω».

Σε ένα τέτοιο φρενάρισμα ανάγκης με αυτοκίνητο που διαθέτει ABS, πατάς δυνατά το φρένο και διατηρείς σταθερή πίεση. Δεν αφήνεις το πεντάλ επειδή πάλλεται και δεν το πατάς διακεκομμένα. Κρατάς το τιμόνι με τα δύο χέρια και κατευθύνεις το αυτοκίνητο προς την ασφαλή πορεία, αποφεύγοντας απότομες υπερδιορθώσεις. Το ABS βοηθά να διατηρήσεις τον έλεγχο, αλλά δεν καταργεί τα όρια πρόσφυσης ούτε τον κίνδυνο ολίσθησης.

Τώρα αν το αυτοκίνητο δεν έχει ABS κράτα το τιμόνι σταθερά και με τα δύο χέρια και κοίτα προς την κατεύθυνση που θέλεις να κινηθεί το αυτοκίνητο. Αν το όχημα αποκλίνει, κάνε μικρές και ομαλές διορθώσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μην κάνεις απότομες κινήσεις, γιατί μπορεί να προκαλέσουν μεγαλύτερη απώλεια ελέγχου. Αν έχεις υπερβολική ταχύτητα κάνε πρώτα από όλα μια μικρή προσευχή.

Συμπέρασμα

Σε ένα δυνατό φρενάρισμα με τις δύο ρόδες της μια πλευράς στο στεγνό και τις άλλες δύο της άλλης στο βρεγμένο, το αυτοκίνητο θα «τραβήξει» προς τη στεγνή πλευρά. Το ABS, το EBD και το ESP βοηθούν να περιοριστεί αυτή η αντίδραση, αλλά ο οδηγός πρέπει να κρατήσει σταθερά το τιμόνι και να αποφύγει τις απότομες κινήσεις.