Γιατί το ίδιο αυτοκίνητο δείχνει άλλο χρώμα τη νύχτα;

Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι αυτό που αποκαλούμε «χρώμα» είναι στην πράξη το αποτέλεσμα του φωτός που φτάνει στα μάτια μας. Η επιφάνεια του αυτοκινήτου απορροφά ένα μέρος από τα μήκη κύματος του φωτός και ανακλά άλλα. Αυτά που τελικά ανακλώνται είναι εκείνα που αντιλαμβανόμαστε ως κόκκινο, μπλε, πράσινο, γκρι ή οποιαδήποτε άλλη απόχρωση.

Το πρόβλημα –ή καλύτερα η ιδιαιτερότητα– είναι ότι δεν περιέχουν όλες οι πηγές φωτός το ίδιο «μείγμα». Το φως του ήλιου είναι διαφορετικό από ένα λευκό LED, ενώ άλλο φάσμα έχει ένα θερμό LED και άλλο οι παλιότεροι λαμπτήρες που χρησιμοποιούνται σε ορισμένους δρόμους. Το αμερικανικό Department of Energy επισημαίνει ότι η φασματική κατανομή μιας φωτεινής πηγής επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο αποδίδονται τα χρώματα των αντικειμένων.

Γι' αυτό και δύο σημεία με «λευκό» φωτισμό δεν είναι απαραίτητο να κάνουν το αυτοκίνητό σου να φαίνεται ίδιο. Ένα ασημί μπορεί κάτω από ένα φως να δείχνει πιο ψυχρό και κάτω από ένα άλλο πιο θερμό, ενώ ένα βαθύ μπλε μπορεί σε κάποιες συνθήκες να πλησιάζει οπτικά το μαύρο.

Υπάρχει μάλιστα ένα γνωστό φαινόμενο που ονομάζεται μεταμερισμός: δύο αποχρώσεις μπορεί να φαίνονται ότι ταιριάζουν στο φως της ημέρας και να εμφανίζουν ξεκάθαρη διαφορά όταν φωτιστούν από άλλη πηγή. Η BASF αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα δύο χρώματα που ταιριάζουν την ημέρα αλλά διαφοροποιούνται κάτω από τεχνητό φωτισμό, ιδιαίτερα σε φωτισμό δρόμου.

Δεν ευθύνονται όμως μόνο οι λάμπες. Αλλάζει και ο ίδιος ο «δέκτης». Τα μάτια μας.

Στον αμφιβληστροειδή υπάρχουν δύο βασικοί τύποι φωτοϋποδοχέων, τα κωνία και τα ραβδία. Τα κωνία είναι αυτά που μας επιτρέπουν να αντιλαμβανόμαστε τα χρώματα με μεγάλη ακρίβεια και λειτουργούν καλύτερα όταν υπάρχει αρκετός φωτισμός. Τα ραβδία είναι πολύ πιο ευαίσθητα στο χαμηλό φως, αλλά δεν μας δίνουν την ίδια πληροφορία για το χρώμα.

Στην καθημερινή νυχτερινή οδήγηση δεν βρισκόμαστε συνήθως σε απόλυτο σκοτάδι. Κινούμαστε ανάμεσα σε φωτισμένα και σκοτεινότερα σημεία, οπότε συμμετέχουν σε διαφορετικό βαθμό και τα δύο συστήματα. Όσο όμως μειώνεται ο φωτισμός, η χρωματική μας αντίληψη γίνεται λιγότερο αξιόπιστη.

Εδώ εμφανίζεται και το λεγόμενο φαινόμενο Purkinje. Καθώς το μάτι προσαρμόζεται στο χαμηλότερο φως, η σχετική ευαισθησία του μετατοπίζεται: οι μπλε-πράσινες αποχρώσεις διατηρούν σχετικά περισσότερο τη φωτεινότητά τους, ενώ τα κόκκινα τείνουν να φαίνονται πιο σκοτεινά.

Αυτό σημαίνει ότι δύο αυτοκίνητα που την ημέρα σου φαίνονται εξίσου φωτεινά μπορούν το βράδυ να δίνουν εντελώς διαφορετική εικόνα. Και είναι ακόμη ένας λόγος που δεν πρέπει να κρίνεις μια απόχρωση αυτοκινήτου μόνο από το πώς φαίνεται σε ένα υπόγειο parking ή κάτω από έναν συγκεκριμένο λαμπτήρα.

Αν έχεις παρατηρήσει ότι ορισμένα χρώματα μεταμορφώνονται πολύ περισσότερο όταν αλλάζει ο φωτισμός, υπάρχει εξήγηση. Τα απλά, συμπαγή χρώματα δεν λειτουργούν οπτικά με τον ίδιο τρόπο όπως τα μεταλλικά ή τα περλέ.

Στις μεταλλικές βαφές χρησιμοποιούνται μικροσκοπικά σωματίδια, συνήθως αλουμινίου, που αντανακλούν το φως. Στις περλέ χρησιμοποιούνται σωματίδια με βάση τη mica, τα οποία δημιουργούν πιο σύνθετη αλληλεπίδραση με το φως. Η BASF εξηγεί ότι τα μεταλλικά εφέ δημιουργούνται από σωματίδια αλουμινίου και τα περλέ από mica υλικά, ενώ η εικόνα του χρώματος διαφοροποιείται ανάλογα με τη γωνία παρατήρησης.

Αυτός είναι ο λόγος που ένα μεταλλικό αυτοκίνητο μπορεί να δείχνει έντονα φωτεινό από μία γωνία και πολύ πιο σκούρο μόλις μετακινηθείς δύο μέτρα. Δεν έχει αλλάξει η βασική του απόχρωση. Έχει αλλάξει η γωνία με την οποία το φως πέφτει στα σωματίδια της βαφής και επιστρέφει προς τα μάτια σου.

Στα πιο σύνθετα περλέ και ειδικά χρώματα, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακόμη εντονότερο. Υπάρχουν βαφές που, καθώς κινείσαι γύρω από το αυτοκίνητο, εμφανίζουν διαφορετικούς τόνους ή μεταβάλλουν αισθητά τη φωτεινότητά τους. Γι' αυτό ένα χρώμα που δείχνει σχετικά «ήσυχο» στη σκιά μπορεί να αποκτήσει πολύ πιο έντονο βάθος κάτω από μια δυνατή φωτεινή πηγή.

Και βέβαια τη νύχτα η αντίθεση γίνεται μεγαλύτερη. Έχεις σκοτεινό περιβάλλον και λίγες, δυνατές πηγές φωτός. Έτσι οι αντανακλάσεις από προβολείς, πινακίδες, βιτρίνες και φώτα δρόμου τονίζουν πολύ περισσότερο τις μεταλλικές νιφάδες, τις καμπύλες και τις ακμές του αμαξώματος.

Μέχρι εδώ μιλάμε για κάτι απολύτως φυσιολογικό. Αλλάζει συνολικά η εμφάνιση του αυτοκινήτου επειδή αλλάζουν ο φωτισμός, η γωνία και οι συνθήκες παρατήρησης. Τι γίνεται όμως όταν όλο το αυτοκίνητο δείχνει ένα χρώμα και ξαφνικά μία πόρτα ή ένα φτερό φαίνεται να έχει άλλη απόχρωση;

Εδώ αξίζει περισσότερη προσοχή.

Ένα επισκευασμένο πάνελ μπορεί την ημέρα να φαίνεται ότι ταιριάζει σχεδόν τέλεια με την εργοστασιακή βαφή και κάτω από διαφορετικό φωτισμό η διαφορά να γίνεται πολύ πιο εμφανής. Η PPG αναφέρει τη «μεταμερική παραμόρφωση» ως μία από τις αιτίες κακής ταύτισης χρώματος και συστήνει η σύγκριση μιας βαφής να γίνεται από διαφορετικές γωνίες και κάτω από διαφορετικές πηγές φωτός.

Αυτό μπορεί να σου δώσει ένα χρήσιμο πρώτο στοιχείο όταν εξετάζεις ένα μεταχειρισμένο. Δες το αυτοκίνητο την ημέρα, αλλά αν έχεις τη δυνατότητα δες το και κάτω από τεχνητό φωτισμό. Κοίτα τις ενώσεις ανάμεσα σε πόρτες και φτερά, το καπό σε σχέση με τα εμπρός φτερά και τα πίσω πλαϊνά τμήματα. Μια απόχρωση που «φεύγει» απότομα ακριβώς πάνω στην ένωση δύο πάνελ αξίζει να ελεγχθεί περισσότερο.

Προσοχή όμως! Διαφορά χρώματος δεν σημαίνει αυτόματα τρακάρισμα ή επαναβαφή. Ειδικά οι προφυλακτήρες μπορεί να παρουσιάζουν μικρή απόκλιση ακόμη και από το εργοστάσιο. Η PPG εξηγεί ότι το πλαστικό υπόστρωμα μπορεί να επηρεάζει διαφορετικά τη βαφή από το μεταλλικό, ενώ οι προφυλακτήρες μπορεί να βάφονται ξεχωριστά και το φως να ανακλάται διαφορετικά πάνω σε μια καμπύλη πλαστική επιφάνεια.

Άρα το μάτι μπορεί να σου δώσει την πρώτη ένδειξη, όχι τη διάγνωση. Αν αγοράζεις μεταχειρισμένο και δεις ύποπτη διαφορά σε μεταλλικά πάνελ, ένας επαγγελματικός έλεγχος βαφής και μέτρηση πάχους χρώματος είναι πολύ πιο ασφαλής τρόπος για να καταλάβεις αν έχει προηγηθεί επισκευή.

Η νύχτα λοιπόν δεν αλλάζει το χρώμα του αυτοκινήτου σου. Αλλά μπορεί να το κάνει να φαίνεται εντελώς διαφορετικό – και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να σου δείξει μια λεπτομέρεια που κάτω από τον ήλιο δεν είχες προσέξει ποτέ.