Ιταλία: Πρόστιμα ανάλογα με τον κίνδυνο - Θα είχε νόημα στην Ελλάδα;
Η Ιταλία σχεδιάζει πρόστιμα ανάλογα με το πόσο σοβαρή είναι η παράβαση.
Στην Ελλάδα τα πρόστιμα φτάνουν τις χιλιάδες ευρώ, ενώ προβλέπεται και αφαίρεση διπλώματος.
Τρία καθημερινά παραδείγματα δείχνουν γιατί η ίδια παράβαση δεν έχει πάντα τον ίδιο κίνδυνο.
Δύο οδηγοί υπερβαίνουν το όριο ταχύτητας κατά 15 χλμ./ώρα. Ο ένας κινείται σε άδειο δρόμο, ο άλλος μπροστά από σχολείο γεμάτο παιδιά. Είναι το ίδιο επικίνδυνοι και πρέπει να πληρώσουν το ίδιο πρόστιμο; Η Ιταλία ανοίγει ξανά τη συζήτηση για πιο αναλογικές κυρώσεις, με ένα νέο σύστημα που εξετάζει τη σοβαρότητα κάθε παράβασης. Στην Ελλάδα, ο νέος ΚΟΚ προβλέπει ήδη διαφορετικές ποινές ανάλογα με την επικινδυνότητα, αλλά και πολύ αυστηρότερες συνέπειες για όσους υποτροπιάζουν. Πόσο δίκαιο είναι το σημερινό σύστημα και θα μπορούσε να γίνει πιο στοχευμένο;
Αν σκέφτεσαι αυτοκίνητο
- Ιταλία: Προτείνεται υπολογισμός ορισμένων προστίμων ανάλογα με την πραγματική υπέρβαση ταχύτητας.
- Ελλάδα: Οι βασικές κατηγορίες προστίμων προβλέπουν 30, 150 και 350 ευρώ, με πρόσθετες κυρώσεις.
- Σοβαρές παραβάσεις: Η αφαίρεση διπλώματος μπορεί να φτάσει από μερικές ημέρες έως και χρόνια.
- Υποτροπή: Για συγκεκριμένες παραβάσεις προβλέπονται πρόστιμα χιλιάδων ευρώ.
- Το ερώτημα: Πρέπει να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη οι πραγματικές συνθήκες της παράβασης;
Η Ιταλία εξετάζει πρόστιμα ανάλογα με τις συνθήκες της παράβασης
Η ιταλική κυβέρνηση ενέκρινε στις 13 Οκτωβρίου 2026 σχέδιο αναμόρφωσης του ΚΟΚ, που προβλέπει πιο αναλογικά πρόστιμα. Η λογική είναι να περιοριστούν ορισμένες χαμηλότερης βαρύτητας κυρώσεις, αλλά να αντιμετωπίζονται αυστηρότερα οι πραγματικά επικίνδυνες συμπεριφορές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υπέρβαση ταχύτητας. Η πρόταση προβλέπει υπολογισμό του προστίμου με βάση τα πραγματικά χιλιόμετρα υπέρβασης του ορίου. Σε αστικό δρόμο με όριο 50 χλμ./ώρα, ο οδηγός που κινείται με 61 χλμ./ώρα θα πλήρωνε ενδεικτικά 55 ευρώ, ενώ στα 90 χλμ./ώρα το ποσό θα έφτανε τα 200 ευρώ.
Η μεταρρύθμιση προβλέπει επίσης αναδιοργάνωση των κλιμάκων προστίμων, με στόχο μεγαλύτερη αναλογικότητα. Προς το παρόν, πάντως, πρόκειται για σχέδιο και όχι για ισχύον σύστημα. Το κείμενο βρίσκεται σε κοινοβουλευτική εξέταση, ενώ η προτεινόμενη έναρξη εφαρμογής είναι η 1η Ιανουαρίου 2028.
Η Ιταλία επιχειρεί να συνδέσει πιο άμεσα το ύψος ορισμένων προστίμων με τη βαρύτητα της παράβασης, αλλά οι προτάσεις δεν έχουν γίνει ακόμη νόμος σε ισχύ.
Ο ελληνικός ΚΟΚ ξεχωρίζει ήδη τις σοβαρές από τις λιγότερο επικίνδυνες παραβάσεις
Ο ελληνικός ΚΟΚ, με τον νόμο 5209/2025, διαχωρίζει τις παραβάσεις σε κατηγορίες επικινδυνότητας. Οι βασικές κλίμακες προβλέπουν πρόστιμα 30 ευρώ (Ε1), 150 ευρώ (Ε2) και 350 ευρώ (Ε3), ενώ οι σοβαρότερες παραβάσεις της κατηγορίας Ε4 έχουν ειδικές κυρώσεις.
Ανάλογα με την υποκατηγορία, προβλέπεται και αφαίρεση διπλώματος για 10, 20 ή 30 ημέρες. Η πρόσθετη κατηγορία αντικοινωνικής συμπεριφοράς (Σ) επιφέρει επιπλέον αφαίρεση για 40 ημέρες.
Για παράδειγμα, η υπέρβαση ταχύτητας έως 20 χλμ./ώρα τιμωρείται με 150 ευρώ. Από πάνω από 20 έως 30 χλμ./ώρα προβλέπονται 150 ευρώ και αφαίρεση διπλώματος 20 ημερών. Από πάνω από 30 έως 50 χλμ./ώρα, το πρόστιμο ανεβαίνει στα 350 ευρώ και η αφαίρεση στις 30 ημέρες.
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η αντιμετώπιση της υποτροπής. Για συγκεκριμένες σοβαρές παραβάσεις, όπως η χρήση κινητού ή η παραβίαση κόκκινου σηματοδότη, η δεύτερη παράβαση μέσα σε πέντε χρόνια μπορεί να επιφέρει 1.000 ευρώ και αφαίρεση διπλώματος για 180 ημέρες. Στην τρίτη, οι κυρώσεις φτάνουν τα 2.000 ευρώ και τον έναν χρόνο αντίστοιχα. Σε ιδιαίτερα επικίνδυνες περιπτώσεις ισχύουν ακόμη βαρύτερες ποινές.
Ο ελληνικός ΚΟΚ ήδη διαφοροποιεί τις κυρώσεις και τιμωρεί αυστηρότερα την υποτροπή. Το πρόστιμο δεν είναι πάντοτε η μοναδική συνέπεια.
Ίδια παράβαση, διαφορετικός κίνδυνος: Τρία παραδείγματα από το νέο ιταλικό ΚΟΚ
Πρώτο παράδειγμα: Ταχύτητα. Ένας οδηγός ξεπερνά κατά 15 χλμ./ώρα το όριο σε άδειο δρόμο. Ένας δεύτερος κάνει την ίδια υπέρβαση μπροστά από σχολείο, την ώρα που αποχωρούν μαθητές. Η παράβαση είναι ίδια, αλλά οι πιθανότητες να κινδυνεύσει κάποιος διαφέρουν.
Δεύτερο παράδειγμα: Κινητό. Ένας οδηγός κοιτάζει το κινητό του σε δρόμο χωρίς ιδιαίτερη κίνηση. Ένας άλλος κάνει ακριβώς το ίδιο πλησιάζοντας πολυσύχναστη διάβαση πεζών. Και οι δύο αποσπούν την προσοχή τους, όμως στη δεύτερη περίπτωση οι συνέπειες μπορεί να είναι πολύ σοβαρότερες.
Τρίτο παράδειγμα: STOP. Δύο οδηγοί παραβιάζουν STOP. Ο πρώτος σε άδεια διασταύρωση, ο δεύτερος τη στιγμή που πλησιάζει μοτοσυκλέτα από τον δρόμο προτεραιότητας.
Πρόκειται για υποθετικά σενάρια, όχι για διαφορετικές κυρώσεις που προβλέπει σήμερα ο νόμος. Δείχνουν όμως ότι η ίδια παράβαση δεν σημαίνει απαραίτητα και ίδιο πραγματικό κίνδυνο.
Οι συνθήκες μπορούν να αλλάξουν σημαντικά την επικινδυνότητα μιας συμπεριφοράς, ακόμη κι όταν η τυπική παράβαση παραμένει ίδια.
Πιο στοχευμένα πρόστιμα ή πιο περίπλοκος ΚΟΚ; Τα υπέρ και τα κατά
Ένα σύστημα που συνυπολογίζει περισσότερο τις πραγματικές συνθήκες θα μπορούσε να θεωρείται δικαιότερο. Ο οδηγός που εκθέτει άλλους σε μεγαλύτερο κίνδυνο θα αντιμετωπίζει αυστηρότερες συνέπειες, με το πρόστιμο να συνδέεται περισσότερο με την επικινδυνότητα της συμπεριφοράς του.
Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά. Ποιος θα κρίνει αντικειμενικά πόσο επικίνδυνη ήταν μια παράβαση; Θα αρκεί η εκτίμηση του αστυνομικού ή θα απαιτούνται συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία; Πώς θα διασφαλίζεται ότι δύο οδηγοί σε παρόμοιες συνθήκες δεν θα αντιμετωπίζονται διαφορετικά;
Απαραίτητες προϋποθέσεις θα ήταν σαφή κριτήρια, αξιόπιστοι έλεγχοι και ουσιαστική δυνατότητα αμφισβήτησης μιας λανθασμένης κλήσης.
Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει ένα βήμα με την κατηγοριοποίηση των παραβάσεων και τις αυξημένες ποινές υποτροπής. Το επόμενο ερώτημα δεν είναι απαραίτητα αν χρειάζονται μεγαλύτερα πρόστιμα, αλλά αν μπορούν να επιβάλλονται πιο δίκαια, χωρίς να γίνει ο ΚΟΚ δυσκολότερος στην εφαρμογή του.
Η μεγαλύτερη εξατομίκευση μπορεί να ενισχύσει την αναλογικότητα, μόνο όμως εφόσον εξασφαλίζει αντικειμενικότητα και ίση μεταχείριση των οδηγών.
- Τα βασικά πρόστιμα του ελληνικού ΚΟΚ διαμορφώνονται ανά κατηγορία παράβασης.
- Σε αρκετές περιπτώσεις προβλέπεται και αφαίρεση διπλώματος.
- Η υποτροπή σε συγκεκριμένες σοβαρές παραβάσεις οδηγεί σε βαρύτερες κυρώσεις.
- Οι νέες ιταλικές προτάσεις δεν αποτελούν ακόμη ισχύουσα νομοθεσία.