Βάζεις όπισθεν και ακούς άλλον ήχο; Δεν σημαίνει απαραίτητα βλάβη

Η πρώτη εύλογη απορία είναι η πιο απλή. Αφού ο κινητήρας εξακολουθεί να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο, πώς ξαφνικά το αυτοκίνητο αρχίζει να πηγαίνει προς τα πίσω;

Στα κλασικά χειροκίνητα κιβώτια η απάντηση βρίσκεται στα γρανάζια. Για να αντιστραφεί η φορά περιστροφής στην έξοδο του κιβωτίου, παρεμβάλλεται ένα επιπλέον γρανάζι στη μετάδοση της κίνησης. Πρόκειται για ένα ενδιάμεσο γρανάζι που αλλάζει τη φορά με την οποία περιστρέφεται η έξοδος προς τους τροχούς.

Με πολύ απλά λόγια, σκέψου δύο γρανάζια που ακουμπούν μεταξύ τους. Όταν το πρώτο γυρίζει προς μία κατεύθυνση, το δεύτερο γυρίζει αντίθετα. Αν ανάμεσά τους προσθέσεις και τρίτο γρανάζι, αντιστρέφεις ξανά τη φορά. Αυτή είναι η βασική λογική πίσω από την όπισθεν σε ένα παραδοσιακό χειροκίνητο κιβώτιο.

Δεν σημαίνει όμως ότι όλα τα αυτοκίνητα χρησιμοποιούν ακριβώς την ίδια διάταξη. Τα σύγχρονα αυτόματα, τα CVT, τα υβριδικά και κυρίως τα ηλεκτρικά μπορούν να χρησιμοποιούν εντελώς διαφορετικό τρόπο για να κινηθούν προς τα πίσω.

Στα περισσότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, για παράδειγμα, δεν χρειάζεται μια ξεχωριστή «όπισθεν» με την κλασική έννοια. Τα ηλεκτρονικά συστήματα ελέγχου μπορούν να κάνουν τον ηλεκτροκινητήρα να περιστρέφεται προς την αντίθετη φορά. Γι’ αυτό και ένα ηλεκτρικά με μονή σχέση μετάδοσης δεν χρειάζεται απαραίτητα ένα δεύτερο μηχανικό... μονοπάτι με γρανάζια μόνο για την όπισθεν.

Εδώ βρίσκεται ο λόγος που σχεδόν όλοι έχουμε παρατηρήσει το χαρακτηριστικό «ουουουου» (αν μπορούμε να το πούμε έτσι) ενός αυτοκινήτου όταν κινείται με όπισθεν.

Στις εμπρός σχέσεις ενός χειροκίνητου κιβωτίου χρησιμοποιούνται συνήθως ελικοειδή γρανάζια. Τα δόντια τους δεν είναι κομμένα τελείως κάθετα, αλλά υπό γωνία. Έτσι η επαφή μεταξύ των γραναζιών γίνεται προοδευτικά και περισσότερα δόντια μπορούν να συμμετέχουν στην επαφή ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα είναι πιο ομαλή και, κυρίως, πιο αθόρυβη λειτουργία.

Σε αρκετά χειροκίνητα κιβώτια η όπισθεν χρησιμοποιεί διαφορετική, απλούστερη διάταξη με ίσια δόντια. Όταν αυτά τα γρανάζια εμπλέκονται, η επαφή των δοντιών είναι πιο απότομη και δημιουργείται ο γνώριμος υψηλότερος ήχος, το χαρακτηριστικό «σφύριγμα».

Γι’ αυτό παρατηρείς και κάτι ακόμη. Όσο αυξάνεται η ταχύτητα με την όπισθεν, τόσο ανεβαίνει και η συχνότητα του ήχου. Τα γρανάζια περιστρέφονται γρηγορότερα, οπότε και το «ουουου» γίνεται πιο έντονο.

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος θόρυβος που δεν πρέπει να μπερδεύουμε με αυτόν.

Μερικές φορές, όταν πατάς συμπλέκτη και βάζεις αμέσως όπισθεν, ακούγεται ένα στιγμιαίο «γρρ» ή ένα ελαφρύ τρίξιμο. Παρότι έχεις αποσυνδέσει τον κινητήρα από το κιβώτιο πατώντας τον συμπλέκτη, κάποια εξαρτήματα μέσα στο κιβώτιο μπορεί να συνεχίζουν για λίγο να περιστρέφονται από αδράνεια. Αν προσπαθήσεις εκείνη ακριβώς τη στιγμή να εμπλέξεις την όπισθεν, τα γρανάζια μπορεί να μην έχουν ακόμη την ιδανική σχετική ταχύτητα. Γι’ αυτό σε ορισμένα αυτοκίνητα βοηθά να πατήσεις πλήρως τον συμπλέκτη, να περιμένεις ένα-δύο δευτερόλεπτα και μετά να επιλέξεις R.

Το ίδιο εξηγεί γιατί σε κάποια παλαιότερα αυτοκίνητα <b>η όπισθεν μπαίνει πιο εύκολα αν πρώτα επιλέξεις στιγμιαία μια εμπρός σχέση και μετά την όπισθεν. Η διαδικασία βοηθά τα περιστρεφόμενα μέρη του κιβωτίου να επιβραδύνουν ή να ευθυγραμμιστούν καλύτερα.

Αν έχεις ακούσει ηλεκτρικό αυτοκίνητο να κάνει όπισθεν, πιθανόν να έχεις παρατηρήσει έναν περίεργο, συχνά φουτουριστικό ήχο. Μπορεί να θυμίζει βόμβο, ηλεκτρονικό «ουουου» ή ακόμη και ήχο από ταινία επιστημονικής φαντασίας. Αξίζει να σημειωθεί πως ο ήχος που ακούς μπορεί να μην προέρχεται από τον κινητήρα ή το κιβώτιο!

Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι πολύ πιο αθόρυβα στις χαμηλές ταχύτητες από ένα όχημα με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Αυτό όμως δημιουργεί πρόβλημα για πεζούς, ποδηλάτες και ιδιαίτερα για ανθρώπους με προβλήματα όρασης, οι οποίοι μπορεί να μην αντιληφθούν εγκαίρως ότι πλησιάζει αυτοκίνητο.

Για αυτό χρησιμοποιείται το AVAS (Acoustic Vehicle Alerting System), ένα σύστημα που παράγει τεχνητό εξωτερικό ήχο σε χαμηλές ταχύτητες. Το σύστημα αυτό προήλθε έπειτα από πρόβλεψη του ευρωπαϊκού κανονισμού για ηχητική προειδοποίηση και κατά την κίνηση με όπισθεν.

Έτσι, όταν ακούς ένα ηλεκτρικό να βγαίνει από θέση στάθμευσης με εκείνον τον χαρακτηριστικό ηλεκτρονικό ήχο, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να ακούς ένα εξωτερικό ηχείο που κάνει ακριβώς αυτό για το οποίο σχεδιάστηκε. Να κάνει το αυτοκίνητο αντιληπτό στους γύρω του.

Το σημαντικότερο δεν είναι απλώς αν ακούγεται η όπισθεν. Είναι αν το αυτοκίνητο άρχισε ξαφνικά να κάνει έναν ήχο που μέχρι χθες δεν έκανε. Αν το χαρακτηριστικό σφύριγμα υπήρχε από την πρώτη μέρα, ακούγεται μόνο όσο το αυτοκίνητο κινείται προς τα πίσω και μεταβάλλεται ομαλά μαζί με την ταχύτητα, πιθανότατα πρόκειται για γνώρισμα της λειτουργίας του κιβωτίου.

Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν ο ήχος αλλάζει χαρακτήρα. Ένα δυνατό μεταλλικό τρίξιμο κάθε φορά που επιλέγεις όπισθεν, ειδικά αν παράλληλα η σχέση δυσκολεύεται να μπει, δεν είναι κάτι που πρέπει απλώς να συνηθίσεις.

Ένα έντονο «κλακ» ή χτύπημα όταν αφήνεις τον συμπλέκτη ή αλλάζεις φορά μπορεί να σχετίζεται με τζόγο στη μετάδοση, βάσεις κινητήρα ή κιβωτίου ή άλλο εξάρτημα που χρειάζεται έλεγχο. Αν ακούς κλικ που επαναλαμβάνεται όσο γυρίζουν οι τροχοί, ιδιαίτερα με στριμμένο τιμόνι, η πηγή μπορεί να βρίσκεται στα ημιαξόνια και στις αρθρώσεις μετάδοσης και όχι μέσα στο κιβώτιο. Αν πάλι παρουσιάζεται κάποιο «ξύσιμο» όταν κινείσαι αργά προς τα πίσω και αλλάζει μόλις πατήσεις φρένο, τότε είναι πιθανό ο θόρυβος να προέρχεται από τα φρένα και όχι από την όπισθεν.

Το ίδιο ισχύει και για τα ηλεκτρικά. Το γνώριμο AVAS είναι φυσιολογικό. Ένας νέος μεταλλικός θόρυβος, δυνατός βόμβος, κραδασμός ή ήχος που εμφανίζεται μόνο υπό συγκεκριμένο φορτίο είναι διαφορετική περίπτωση.

Σε κάθε περίπτωση, αν άλλαξε κάτι σε σχέση με αυτό που έκανε πάντα το αυτοκίνητο, ιδιαίτερα αν ο νέος θόρυβος συνοδεύεται από δυσκολία επιλογής της όπισθεν, κραδασμό, απότομο χτύπημα, μυρωδιά, διαρροή ή γενικότερη αλλαγή στη λειτουργία της μετάδοσης, χρειάζεται έλεγχος σε συνεργείο.