Το έχεις ζήσει, αλλά ξέρεις τι είναι το «μποτιλιάρισμα-φάντασμα»;
Μπορεί να κολλήσεις στην κίνηση χωρίς να υπάρχει τροχαίο, έργο ή κλειστή λωρίδα.
Ένα μικρό φρενάρισμα μπορεί να γίνει... κύμα που ταξιδεύει προς τα πίσω.
Ο τρόπος που οδηγούμε μπορεί να βοηθήσει ώστε το φαινόμενο να μη γίνει χειρότερο.
Σίγουρα το έχεις ζήσει. Κινείσαι κανονικά, ξαφνικά όλοι κόβουν, μετά σταματάς τελείως και λίγα λεπτά αργότερα, μετά από σταμάτα-ξεκίνα, ο δρόμος ανοίγει σαν να μην έγινε ποτέ τίποτα. Δεν βλέπεις τρακάρισμα, έργα ή χαλασμένο αυτοκίνητο. Αυτό μπορεί να είναι ένα «μποτιλιάρισμα-φάντασμα», δηλαδή μια ουρά που δημιουργείται από την ίδια τη ροή της κυκλοφορίας. Σε πυκνή κίνηση, μικρές αλλαγές ταχύτητας μπορεί να ενισχυθούν από αυτοκίνητο σε αυτοκίνητο και να μετατραπούν σε «κύμα» φρεναρίσματος. Το παράξενο; Αυτό το... κύμα μπορεί να κινείται προς τα πίσω, ενώ εσύ προσπαθείς να πας προς τα εμπρός.
Αν σκέφτεσαι αυτοκίνητο
- • Μπορεί να σχηματιστεί μποτιλιάρισμα χωρίς τροχαίο, έργα ή άλλο σταθερό εμπόδιο.
- • Μια μικρή επιβράδυνση μπορεί να μεγαλώνει όσο μεταδίδεται στα αυτοκίνητα που ακολουθούν.
- • Το κύμα της ουράς μπορεί να κινείται προς τα πίσω, αντίθετα από την κίνηση των οχημάτων.
- • Μεγαλύτερη απόσταση και πιο ομαλή οδήγηση μπορούν να βοηθήσουν ώστε να μην ενισχύεται.
Μπορεί να δημιουργηθεί ουρά χωρίς τροχαίο, έργα ή κλειστή λωρίδα;
Ναι. Όταν η κυκλοφορία είναι αραιή, μια μικρή επιβράδυνση συνήθως περνά σχεδόν απαρατήρητη. Υπάρχει αρκετός χώρος ώστε τα επόμενα αυτοκίνητα να προσαρμόσουν ομαλά την ταχύτητά τους. Όταν όμως η κυκλοφορία πυκνώσει, το περιθώριο αυτό μικραίνει και η ροή γίνεται πολύ πιο ευαίσθητη στις αλλαγές ταχύτητας.
Ένας οδηγός μπορεί απλώς να αφήσει λίγο το γκάζι. Ο επόμενος αντιδρά λίγο αργότερα, ο τρίτος κόβει περισσότερο και η αρχικά μικρή μεταβολή αρχίζει να μεγαλώνει όσο περνά προς τα πίσω. Αν δεν «σβήσει», μπορεί τελικά να δημιουργήσει μια συμπαγή ζώνη αργής ή σταματημένης κυκλοφορίας. Χωρίς να υπάρχει μπροστά της κάποιο μόνιμο εμπόδιο. Αυτό είναι το πραγματικό phantom traffic jam ή στα ελληνικά «μποτιλιάρισμα-φάντασμα».
Η ίδια η πυκνή κυκλοφορία μπορεί, κάτω από τις σωστές συνθήκες, να δημιουργήσει την ουρά.
Ο πρώτος κόβει λίγο, ο τελευταίος μπορεί να σταματήσει
Φαντάσου μια σειρά αυτοκινήτων. Το Α αφήνει λίγο το γκάζι. Το Β αντιδρά με μικρή καθυστέρηση και πατά φρένο. Το Γ, βλέποντας το Β να κόβει πιο έντονα, φρενάρει ακόμη περισσότερο. Μερικά αυτοκίνητα πιο πίσω, κάποιος μπορεί να αναγκαστεί να φτάσει σχεδόν ή τελείως σε στάση.
Και δεν είναι απλώς μια θεωρία. Σε γνωστό πείραμα στην Ιαπωνία, 22 αυτοκίνητα τοποθετήθηκαν σε κυκλικό δρόμο μήκους 230 μέτρων. Οι οδηγοί είχαν την απλή οδηγία να προσπαθούν να κινούνται με σταθερή ταχύτητα και απόσταση από το προπορευόμενο όχημα.
Στην αρχή όλα κυλούσαν ομαλά. Χωρίς όμως να εμφανιστεί εμπόδιο, οι μικρές αποκλίσεις μεταξύ των οδηγών άρχισαν να ενισχύονται. Σύντομα σχηματίστηκε ένα ξεκάθαρο κύμα «σταμάτα-ξεκίνα». Σε ένα σημείο τα αυτοκίνητα έφταναν να επιβραδύνουν έντονα, ενώ το σημείο της συμφόρησης μετακινούνταν προς τα πίσω.
Μια μικρή αλλαγή ταχύτητας στην αρχή της «ουράς» μπορεί να μεταφραστεί σε ολοκληρωτική στάση αρκετά αυτοκίνητα πιο πίσω.
Το κύμα πάει προς τα πίσω, ενώ εσύ πας μπροστά
Εδώ βρίσκεται και το πιο περίεργο κομμάτι. Μπορεί να ακινητοποιηθείς, να περιμένεις, να αρχίσεις ξαφνικά να κινείσαι ξανά και όταν φτάσεις πιο μπροστά να μη βρεις τίποτα απολύτως. Στο πραγματικό μποτιλιάρισμα-φάντασμα αυτό συμβαίνει επειδή δεν υπήρχε εξαρχής φυσικό εμπόδιο για να δεις. Το ίδιο το κύμα επιβράδυνσης ήταν το πρόβλημα.
Όμως υπάρχει και μια δεύτερη περίπτωση που από τη θέση του οδηγού μοιάζει ακριβώς ίδια. Μπορεί πριν από αρκετή ώρα να είχε γίνει ένα τροχαίο, να είχε κλείσει προσωρινά μια λωρίδα ή να υπήρχε άλλο συμβάν. Το εμπόδιο απομακρύνεται, αλλά η «ουρά» δεν εξαφανίζεται ακαριαία.
Έτσι, μέχρι να διανύσεις όλο το μήκος της συμφόρησης και να φτάσεις στο σημείο όπου ξεκίνησε, η αρχική αιτία μπορεί να έχει ήδη φύγει. Εσύ βλέπεις μόνο το «αποτύπωμά» της. Γι' αυτό και το «δεν είδα τίποτα μπροστά» δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι επρόκειτο για πραγματικό phantom jam.
Άλλο ουρά χωρίς αρχικό εμπόδιο και άλλο ουρά από ένα εμπόδιο που έχει ήδη απομακρυνθεί.
Κράτα απόσταση και γίνε το «αμορτισέρ» της ουράς
Ένας οδηγός μόνος του δεν μπορεί να εξαφανίσει ένα μποτιλιάρισμα. Μπορεί όμως να βοηθήσει ώστε μια μικρή επιβράδυνση να μη μετατραπεί σε ακόμη μεγαλύτερο κύμα. Και το σημαντικότερο εργαλείο είναι ο χώρος που αφήνει από το προπορευόμενο αυτοκίνητο.
Με επαρκή απόσταση δεν χρειάζεται να απαντάς σε κάθε μικρή μεταβολή με απότομο φρενάρισμα. Βοηθά επίσης να κοιτάς πιο μακριά από το αμέσως μπροστινό αυτοκίνητο. Αν δεις έγκαιρα ότι η ροή κόβει, μπορείς να αφήσεις νωρίτερα το γκάζι και να μειώσεις πιο ομαλά την ταχύτητά σου, αντί να συνεχίσεις να επιταχύνεις μέχρι να αναγκαστείς να πατήσεις φρένο.
Με απλά λόγια, προσπαθείς να λειτουργήσεις σαν «αμορτισέρ της ουράς». Αφήνεις χώρο για να απορροφήσεις μέρος της μεταβολής, αντί να τη μεταφέρεις εντονότερη στον επόμενο. Δεν σημαίνει ότι θα εξαφανίσεις μόνος σου την κίνηση. Σημαίνει ότι δεν θα τη βοηθήσεις να γίνει χειρότερη.
Απόσταση, πρόβλεψη και ομαλές μεταβολές ταχύτητας βοηθούν να μην ενισχύεται το ντόμινο του φρεναρίσματος.
- • Κράτα επαρκή απόσταση από το προπορευόμενο αυτοκίνητο.
- • Κοίτα πιο μακριά από το αμέσως μπροστινό όχημα.
- • Άφηνε νωρίτερα το γκάζι όταν βλέπεις ότι η ροή κόβει.
- • Απόφυγε τις απότομες και συνεχείς εναλλαγές γκαζιού-φρένου.