Ο συνοδηγός ανοίγει την πόρτα και πέφτει πάνω μηχανάκι. Ποιος πληρώνει;

Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας δεν απευθύνεται μόνο στον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από το τιμόνι. Το άρθρο 34 του ν. 5209/2025 αναφέρει ότι απαγορεύεται σε όλους να ανοίγουν ή να αφήνουν ανοικτές τις πόρτες ενός οχήματος, αλλά και να μπαίνουν ή να βγαίνουν από αυτό, αν προηγουμένως δεν έχουν βεβαιωθεί ότι δεν δημιουργούν κίνδυνο στους άλλους χρήστες του δρόμου.

Η λέξη «όλους» έχει σημασία. Αν λοιπόν την πόρτα ανοίξει ο συνοδηγός ή κάποιος που κάθεται στο πίσω κάθισμα, η υποχρέωση ελέγχου πριν από το άνοιγμα αφορά τον ίδιο τον επιβάτη που κάνει την κίνηση. Δεν μεταφέρεται αυτομάτως στον οδηγό μόνο και μόνο επειδή εκείνος οδηγούσε ή επειδή το αυτοκίνητο είναι δικό του.

Η συγκεκριμένη παράβαση του άρθρου 34 κατατάσσεται στην κατηγορία Ε1-Α. Η κατηγορία αυτή προβλέπει διοικητικό πρόστιμο 30 ευρώ.

Κι αν την πόρτα την ανοίξει παιδί;

Εδώ η υπόθεση αλλάζει, επειδή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ένας ανήλικος ακριβώς όπως ένας ενήλικος επιβάτης. Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει ότι παιδί που δεν έχει συμπληρώσει το 10ο έτος δεν ευθύνεται για τη ζημία που προξένησε. Για ηλικίες από 10 έως πριν τη συμπλήρωση των 14 ετών, υπάρχει ευθύνη εκτός εάν το παιδί ενήργησε χωρίς την απαιτούμενη διάκριση.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια ζημιά που προκαλεί ένας ανήλικος μένει αυτομάτως χωρίς υπεύθυνο. Το άρθρο 923 του Αστικού Κώδικα προβλέπει ευθύνη εκείνου που έχει την εποπτεία του ανηλίκου, εκτός εάν αποδείξει ότι άσκησε την εποπτεία ή ότι η ζημία δεν μπορούσε να αποτραπεί. Ο Άρειος Πάγος έχει επισημάνει ότι το πόση εποπτεία απαιτείται εξαρτάται μεταξύ άλλων από την ηλικία, την ωριμότητα και τις συγκεκριμένες συνθήκες.

Άρα, στο απλό παράδειγμα ενός μικρού παιδιού που ανοίγει ξαφνικά την πίσω πόρτα στην πλευρά του δρόμου, η υπόθεση δεν λύνεται με τη φράση «φταίει το παιδί». Εξετάζεται και ποιος είχε την υποχρέωση εποπτείας του εκείνη τη στιγμή και αν έκανε όσα όφειλε για να αποτρέψει έναν προβλέψιμο κίνδυνο.

Αν το μηχανάκι υποστεί ζημιές ή ο αναβάτης τραυματιστεί, το επόμενο ερώτημα είναι οικονομικής φύσης. Θα πρέπει ο συνοδηγός να πληρώσει προσωπικά ή μπορεί να εμπλακεί η ασφάλιση του αυτοκινήτου;

Σε αυτό το σημείο υπάρχει μια πολύ σημαντική απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μία παρόμοια υπόθεση. Συγκεκριμένα, στην υπόθεση C-648/17, επιβάτης σταθμευμένου αυτοκινήτου άνοιξε την πόρτα και προκάλεσε ζημιά σε διπλανό όχημα. Το ΔΕΕ έκρινε ότι ακόμη και αυτή η πράξη καλύπτεται από την έννοια της «χρήσης οχήματος» για τους σκοπούς της υποχρεωτικής ασφάλισης αστικής ευθύνης αυτοκινήτου.

Έχει σημασία και κάτι ακόμη. Το όχημα της συγκεκριμένης υπόθεσης ήταν σταθμευμένο και αυτός που άνοιξε την πόρτα ήταν επιβάτης. Παρ' όλα αυτά, το Δικαστήριο δεν θεώρησε ότι το συμβάν βρισκόταν εκτός της χρήσης του αυτοκινήτου για ασφαλιστικούς σκοπούς. Επομένως, το γεγονός ότι δεν ήταν ο οδηγός εκείνος που έκανε την επίμαχη κίνηση δεν σημαίνει από μόνο του ότι αποκλείεται η ασφάλιση του οχήματος.

Δεν πρέπει όμως να μετατρέψουμε αυτόν τον κανόνα σε απόλυτο «πάντα πληρώνει η ασφαλιστική». Στην πράξη, για την αποζημίωση αξιολογούνται οι συγκεκριμένες συνθήκες, το είδος της ζημιάς, η υπαιτιότητα και το εφαρμοζόμενο ασφαλιστικό πλαίσιο.

Το βασικό που πρέπει να γνωρίζει ο αναβάτης είναι ότι το «την πόρτα άνοιξε ο συνοδηγός» δεν αρκεί για να θεωρηθεί αυτομάτως ότι το περιστατικό είναι προσωπική υπόθεση μόνο μεταξύ εκείνου και του επιβάτη.

Η ύπαρξη μιας ανοιχτής πόρτας δεν σημαίνει ότι κάθε τροχαίο αυτού του τύπου καταλήγει αυτομάτως σε μία απόλυτη αναλογία ευθύνης. Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει τη δυνατότητα συνυπαιτιότητας του παθόντος. Αν εκείνος που υπέστη τη ζημία συνέβαλε με δικό του λάθος στην πρόκλησή της ή στο μέγεθός της, το δικαστήριο μπορεί να μειώσει την αποζημίωση ή, ανάλογα με την περίπτωση, να μην την επιδικάσει.

Για ένα μηχανάκι αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να εξεταστούν στοιχεία όπως η πραγματική ταχύτητά του, η θέση στην οποία κινούνταν, οι συνθήκες ορατότητας και αν ο τρόπος οδήγησης επηρέασε ουσιαστικά τη δυνατότητα να αποφευχθεί το ατύχημα.

Δεν αρκεί όμως μια γενική φράση τύπου «ερχόταν γρήγορα». Χρειάζεται να αποδεικνύεται ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά συνδέθηκε πραγματικά με την πρόκληση ή την έκταση του ατυχήματος. Σε υπόθεση που έφτασε στον Άρειο Πάγο, είχε γίνει δεκτή συνυπαιτιότητα αναβάτη ο οποίος κινούνταν με 72 χλμ./ώρα σε δρόμο με όριο 50 χλμ./ώρα, επειδή κρίθηκε ότι η αυξημένη ταχύτητα περιόρισε τη δυνατότητά του να αντιδράσει αποτελεσματικά στον κίνδυνο. Η συγκεκριμένη απόφαση δεν αφορούσε άνοιγμα πόρτας, αλλά δείχνει το σκεπτικό του δικαστηρίου.

Άρα, αν ένας αναβάτης κινείται κανονικά και μια πόρτα ανοίξει αιφνιδιαστικά μπροστά του, δεν μπορεί απλώς να του καταλογιστεί ευθύνη επειδή βρισκόταν κοντά στο αυτοκίνητο. Αν όμως υπάρχουν αποδείξεις για συμπεριφορά που συνέβαλε ουσιαστικά στο ατύχημα, τότε μπορεί να εξεταστεί κατανομή της ευθύνης.

Υπάρχει και ένα πιο δύσκολο σενάριο, για το οποίο σίγουρα πολλοί θα αναρωτηθούν. Η πόρτα ανοίγει μπροστά στο μηχανάκι, ο αναβάτης τρομάζει, κάνει απότομο ελιγμό, χάνει την ισορροπία του και πέφτει. Δεν έχει όμως υπάρξει καμία επαφή μεταξύ μηχανής και αυτοκινήτου.

Η απουσία σύγκρουσης δεν σημαίνει από μόνη της ότι η ενέργεια που προκάλεσε τον κίνδυνο παύει να έχει σημασία. Ο γενικός κανόνας του άρθρου 914 του Αστικού Κώδικα είναι ότι όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια υποχρεούται να τον αποζημιώσει. Για να υπάρξει ευθύνη πρέπει, μεταξύ άλλων, να συνδέεται η επίμαχη συμπεριφορά με τη ζημιά που τελικά προκλήθηκε.

Με απλά λόγια, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο «ακούμπησε το μηχανάκι την πόρτα;», αλλά «η ξαφνική κίνηση της πόρτας ήταν αυτή που ανάγκασε τον αναβάτη να κάνει τον αποφευκτικό ελιγμό και να πέσει;»

Το ελληνικό νομικό πλαίσιο στα τροχαία αναγνωρίζει ότι ένας αποφευκτικός ελιγμός μπορεί να αποτελεί μέρος της αλληλουχίας που οδηγεί στο ατύχημα και εξετάζει κάθε φορά ποια συμπεριφορά είχε σύνδεση με το τελικό αποτέλεσμα. Στην πράξη, ένα τέτοιο συμβάν είναι πιο δύσκολο αποδεικτικά από μια καθαρή πρόσκρουση πάνω στην πόρτα. Μαρτυρίες, κάμερες, ίχνη στο οδόστρωμα και η καταγραφή του περιστατικού μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία για να αποδειχθεί τι ακριβώς συνέβη.

Ένα απλό κόλπο που μειώνει πολύ τον κίνδυνο

Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί πως στη Βρετανία, οι αρμόδιες αρχές συστήνουν σε οδηγούς και επιβάτες το λεγόμενο «Dutch Reach» (Ολλανδική Λαβή στα ελληνικά). Δηλαδή να ανοίγεις την πόρτα με το αντίθετο χέρι. Με αυτή την κίνηση το σώμα στρέφεται φυσικά προς τα πίσω και είναι ευκολότερο να κοιτάξεις πάνω από τον ώμο σου πριν ανοίξεις. Η βρετανική οδηγία αναφέρει ρητά ότι η τεχνική βοηθά να εντοπιστούν τόσο ποδηλάτες όσο και μοτοσικλετιστές που περνούν δίπλα στο αυτοκίνητο.

Μια κίνηση μερικών δευτερολέπτων μπορεί έτσι να αποτρέψει ένα από τα πιο αιφνιδιαστικά ατυχήματα που μπορούν να συμβούν μέσα στην πόλη.