«Ελεύθερα» Διόδια: Πώς λειτουργούν και τι θα άλλαζε στην Ελλάδα

Στο εξωτερικό, όλο και περισσότεροι αυτοκινητόδρομοι περνούν σε διόδια ελεύθερης ροής.
Πρόκειται για διόδια χωρίς μπάρες -Πώς λειτουργούν;
Μειώνουν ουρές, κατανάλωση καυσίμου και εκνευρισμό των οδηγών.
Το δύσκολο κομμάτι είναι να μη γίνει παγίδα με χρεώσεις και πρόστιμα.
Η Ελλάδα σήμερα: Ποιο είναι το επόμενο βήμα μετά το e-pass;

autotriti team

Στο εξωτερικό, όλο και περισσότεροι αυτοκινητόδρομοι περνούν σε διόδια ελεύθερης ροής

Η αναμονή στα διόδια είναι από τα πιο εκνευριστικά πράγματα σε κάθε ταξίδι, ειδικά στην επιστροφή προς το σπίτι. Δεν έχει σημασία αν ο δρόμος είναι άδειος, καθώς όπως έχουμε λίγο-πολύ όλοι μας διαπιστώσει ο σταθμός διοδίων μπορεί να δημιουργήσει μποτιλιάρισμα (ξέρεις τι σημαίνει μποτιλιάρισμα & γιατί ταυτίστηκε με την κίνηση) από το πουθενά, ειδικά σε ώρες αιχμής, Σαββατοκύριακα ή εξόδους γιορτών. Γι’ αυτό και στο εξωτερικό, όλο και περισσότεροι αυτοκινητόδρομοι περνούν σε διόδια ελεύθερης ροής (Free Flow Tolling), δηλαδή διόδια χωρίς μπάρες, όπου περνάς κανονικά και πληρώνεις αυτόματα.

Τα διόδια ελεύθερης ροής είναι ένα σύστημα ηλεκτρονικής χρέωσης όπου η πληρωμή δεν γίνεται σε σταθμό με μπάρα. Αντί να σταματάς ή να κόβεις ταχύτητα για να πληρώσεις, ο δρόμος διαβάζει τα αυτοκίνητα με πομπό ή με κάμερα τις πινακίδες τους και καταγράφει τη διέλευση. Στην πράξη, τα διόδια γίνονται ψηφιακά checkpoint πάνω στον αυτοκινητόδρομο και όχι ένα φυσικό εμπόδιο που κόβει τη ροή της κυκλοφορίας.

Πώς λειτουργούν τα διόδια χωρίς μπάρες

Το Free Flow βασίζεται σε ηλεκτρονικές πύλες (gantries) πάνω από το οδόστρωμα. Εκεί το σύστημα αναγνωρίζει το όχημα είτε από πομποδέκτη (e-pass) είτε τραβώντας φωτογραφία την πινακίδα ή και με τα 2 μάζί, ανάλογα με το πώς λειτουργεί το μοντέλο κάθε χώρας.

Αν υπάρχει πομποδέκτης, η χρέωση γίνεται αυτόματα στον λογαριασμό του οδηγού. Αν δεν υπάρχει, σε αρκετές περιπτώσεις ενεργοποιείται αναγνώριση πινακίδας και ο οδηγός πληρώνει ηλεκτρονικά ή με επιστολή μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο. Το βασικό είναι ότι η διέλευση δεν διακόπτεται καθώς δεν υπάρχει στάση, δεν υπάρχει μπάρα, δεν υπάρχει το κλασσικό μποτιλιάρισμα των διοδίων.

Γιατί μειώνει ουρές, κατανάλωση και εκνευρισμό

Το μποτιλιάρισμα στα διόδια είναι σχεδόν πάντα τεχνητό. Δημιουργείται επειδή όλοι αναγκάζονται να επιβραδύνουν, να αλλάξουν λωρίδες, να συγχωνευτούν ξανά μετά τον σταθμό και να ξαναπιάσουν ταχύτητα. Με τα διόδια ελεύθερης ροής, η ροή είναι πιο ομαλή και οι ουρές μειώνονται επειδή εξαφανίζεται το σημείο συμφόρησης. Υπάρχει και δεύτερο κέρδος: το φρενάρισμα και κατόπιν η επιτάχυνση ανεβάζουν την κατανάλωση καυσίμου και τους ρύπους. Άρα, όταν μειώνεται το σταμάτα-ξεκίνα, μειώνεται και το ενεργειακό πέναλτι που καλούνται να πληρώσουν ο οδηγός και το περιβάλλον. Παράλληλα, περιορίζονται οι απότομες κινήσεις λίγο πριν από τα ταμεία των διοδίων, που είναι κλασική συνταγή για μικροατυχήματα.

Σε αρκετές χώρες και πολιτείες, τα cashless διόδια έχουν γίνει καθημερινότητα, ή περνάς με πομποδέκτη ή χρεώνεσαι μέσω πινακίδας. Η φιλοσοφία είναι κοινή με στόχο το ταξίδι να μην κάνει διαλείμματα για να γίνει η πληρωμή. Η μεγάλη διαφορά από χώρα σε χώρα είναι το πώς οργανώνεται η εξόφληση για όσους δεν έχουν πομποδέκτη και πόσο εύκολα ενημερώνεται ο οδηγός. Εκεί κρίνεται η εμπειρία χρήσης.

Η Ελλάδα σήμερα: Ποιο είναι το επόμενο βήμα μετά το e-pass;

Στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη διόδια χωρίς μπάρες, αλλά η μετάβαση έχει αρχίσει ως ένα βαθμό από την πλευρά της χρήσης. Η διαλειτουργικότητα, δηλαδή να μπορεί να διέλθει κανείς από όλα τα διόδια με ένα κοινό e-pass, και η εξοικείωση με τον πομποδέκτη έχουν ήδη μειώσει την πίεση στις λωρίδες με μετρητά και έχουν κάνει τις διελεύσεις αρκετά πιο γρήγορες. Είναι ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα, γιατί όσο αυξάνεται η πληρωμή με τα «μηχανάκια», τόσο μικραίνει ο ρόλος του κλασικού σταθμού.

Το επόμενο βήμα είναι πιο φιλόδοξο θέλοντας να περάσουμε σε πιο ψηφιακά εξελιγμένα και αναλογικά μοντέλα χρέωσης, όπου το σύστημα μπορεί να καταγράφει τη διαδρομή (είσοδο–έξοδο) και να χρεώνει δίκαια το χρήστη (όπως κάνει ήδη η Ολυμπία Οδός με τη χρέωση με το χιλιόμετρο), χωρίς να χρειάζεται στάση σε μετωπικό σταθμό. Εκεί μπαίνουν στο παιχνίδι οι ηλεκτρονικές πύλες, οι κάμερες και η αυτοματοποίηση που βλέπουμε ήδη στο εξωτερικό.

Το δύσκολο κομμάτι: να μην γίνει παγίδα με χρεώσεις και πρόστιμα

Όσο τεχνολογικά ώριμο κι αν είναι η Free Flow λογική, η επιτυχία του κρίνεται από τους κανόνες. Πρέπει να είναι ξεκάθαρο πώς πληρώνει κάποιος χωρίς πομποδέκτη, πώς ενημερώνεται, ποιο είναι το χρονικό περιθώριο, τι γίνεται σε λάθος αναγνώριση πινακίδας και πώς λειτουργεί η διαδικασία ενστάσεων. Αν αυτά είναι θολά, η «άνεση» μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ σε γκρίνια. Αν είναι ξεκάθαρα, τότε ο οδηγός βλέπει μόνο το αποτέλεσμα περνάει αέρα, δεν σταματάει, άρα δεν καθυστερεί και τελείωσε.

Τα διόδια ελεύθερης ροής δεν είναι μόδα. Είναι μια πρακτική λύση στο πραγματικό πρόβλημα με τις ουρές που δημιουργεί ο ίδιος ο σταθμός διοδίων. Στο εξωτερικό το έχουν εφαρμόσει ήδη. Στην Ελλάδα, το έδαφος έχει στρωθεί με τη διάδοση του e-pass και τη στροφή σε ψηφιακές διαδικασίες, ενώ το επόμενο βήμα με λιγότερες μπάρες και περισσότερη αυτοματοποιημένη χρέωση δείχνει όλο και πιο ρεαλιστικό.